Samorząd nie prowadzi systemu kaucyjnego, ale może go realnie wspierać. Gmina, która podpisze umowę z operatorem systemu, może przyjmować opakowania objęte kaucją, na przykład w punkcie selektywnej zbiórki odpadów, w szkole czy na osiedlu. Publiczny punkt zwrotu wypełnia luki tam, gdzie sklepy nie wystarczają: na terenach wiejskich, w miejscowościach turystycznych czy w dzielnicach bez dużych sklepów.
Jaka jest rola gminy w systemie kaucyjnym?
System kaucyjny działa w Polsce od 1 października 2025 roku. Jego główni uczestnicy to:
- producenci napojów, którzy rejestrują opakowania i oznaczają je znakiem kaucji,
- sklepy, które pobierają kaucję, a te o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m² także przyjmują puste opakowania,
- operatorzy systemu, którzy organizują zbiórkę, rozliczają kaucje i przekazują opakowania do recyklingu.
Gmina nie jest w tym układzie stroną obowiązkową. Odpowiada za gospodarkę odpadami komunalnymi, a jej rola wobec systemu kaucyjnego jest przede wszystkim informacyjna i edukacyjna. Może jednak włączyć się aktywnie. Punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK) i inne miejsca wskazane przez samorząd mogą przyjmować opakowania objęte kaucją, pod warunkiem podpisania umowy z operatorem.
Operatorzy odpowiadają za zapewnienie punktów zbiórki także w gminach, w których nie ma dużych sklepów. Samorząd, który zna potrzeby mieszkańców, może pomóc wskazać miejsca, w których taki punkt będzie najbardziej przydatny.
Dlaczego to ważne?
W miastach punkty zwrotu w sklepach są zwykle w zasięgu krótkiego spaceru. Na wsi czy w małych miejscowościach najbliższy duży sklep może być oddalony o kilka lub kilkanaście kilometrów. W miejscowościach turystycznych liczba opakowań w sezonie gwałtownie rośnie, a lokalne sklepy nie zawsze nadążają. W takich miejscach publiczny punkt zwrotu może realnie ułatwić mieszkańcom i gościom udział w systemie.
Gdzie publiczny punkt zwrotu ma największy sens?
Urząd i PSZOK
Punkt selektywnej zbiórki odpadów komunalnych to naturalne miejsce na przyjmowanie opakowań objętych kaucją. Mieszkańcy i tak przywożą tam odpady segregowane, więc mogą przy okazji oddać butelki i puszki. Urząd gminy czy miejski ośrodek kultury to z kolei miejsca, które odwiedzają mieszkańcy wszystkich dzielnic, w tym osoby starsze, które rzadziej robią duże zakupy.
Osiedle
Na dużych osiedlach punkt zwrotu blisko domu jest dla mieszkańców dużym ułatwieniem. Do takich lokalizacji sprawdzają się automaty przystosowane do pracy na zewnątrz. Envipco Magna, wyposażona w zestaw zewnętrzny, pracuje w temperaturach od -20°C do +40°C i ma pojemność dostosowaną do dużej liczby zwrotów.
Miejscowości turystyczne
Nad morzem, w górach czy nad jeziorami liczba sprzedawanych napojów w sezonie wyraźnie rośnie. Publiczny punkt zwrotu przy plaży, deptaku czy parkingu ułatwia turystom oddanie opakowań i ogranicza ryzyko, że trafią one do koszy ulicznych albo do środowiska.
Co ustalić przed uruchomieniem publicznego punktu zwrotu?
- Umowa z operatorem systemu. To warunek przyjmowania opakowań objętych kaucją. Umowa określa m.in. zasady rozliczania kaucji i odbioru zebranych opakowań.
- Odbiór opakowań. Trzeba ustalić, jak często operator będzie odbierał opakowania i czy ma do nich wygodny dojazd.
- Opróżnianie i obsługa na miejscu. Ktoś musi regularnie opróżniać pojemniki i reagować na komunikaty urządzenia. Pomaga zdalny podgląd stanu automatu, na przykład stopnia zapełnienia pojemników.
- Porządek wokół punktu. Jeśli punkt stoi na terenie gminy, to samorząd odpowiada za porządek wokół niego, w tym za opakowania pozostawione obok automatu, których ten nie przyjął. Czytelna informacja, jakie opakowania są przyjmowane, ogranicza ten problem.
- Infrastruktura. Mniejsze automaty działają ze zwykłego gniazdka, duże stacje zewnętrzne wymagają zasilania trójfazowego i przygotowanego podłoża.
- Serwis. Warto ustalić z dostawcą czas reakcji i dostępność lokalnego zespołu serwisowego.
- Zamówienie publiczne. Zakup lub dzierżawa urządzenia przez jednostkę samorządu odbywa się zgodnie z zasadami zamówień publicznych.
Co publiczny punkt zwrotu daje mieszkańcom i gminie?
- Dostępność. Mieszkańcy terenów wiejskich, osoby starsze i osoby bez samochodu mogą oddać opakowania blisko domu.
- Mniej opakowań w przestrzeni publicznej. Opakowanie, które ma wartość i łatwo je oddać, rzadziej trafia do kosza ulicznego lub do lasu.
- Edukacja. Automat w szkole czy urzędzie pokazuje w praktyce, jak działa obieg zamknięty.
- Wsparcie lokalnych inicjatyw. Kaucję przekazaną na wybrany cel można przeznaczyć na projekty ważne dla społeczności.
Punkty publiczne nie zastępują sklepów, tylko je uzupełniają. Sklepy o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m² nadal mają obowiązek przyjmowania opakowań, we współpracy z operatorem systemu. Posiadanie automatu nie jest przy tym obowiązkowe dla żadnego sklepu, bez względu na jego wielkość. Gmina, która uzupełnia sieć punktów tam, gdzie jej brakuje, ułatwia mieszkańcom udział w systemie i pokazuje, że traktuje recykling jako wspólną sprawę.
FAQ: samorządy a system kaucyjny
Czy gmina może przyjmować opakowania objęte kaucją?
Tak. PSZOK i inne punkty wskazane przez samorząd mogą przyjmować takie opakowania po podpisaniu umowy z operatorem systemu kaucyjnego.
Czy gmina ma obowiązek prowadzić punkt zwrotu?
Nie. Za funkcjonowanie systemu odpowiadają operatorzy i sklepy. Rola gminy jest przede wszystkim informacyjna i edukacyjna, ale samorząd może dobrowolnie uruchomić punkt zwrotu.
Gdzie publiczny punkt zwrotu jest najbardziej potrzebny?
Tam, gdzie sklepy nie zapewniają wygodnego dostępu: na terenach wiejskich, w miejscowościach turystycznych i w dzielnicach bez dużych sklepów.
Czy automat w szkole może wspierać szkolne projekty?
Tak. Wiele automatów pozwala przekazać kaucję na wybrany cel, na przykład szkolną inicjatywę lub lokalną akcję charytatywną.
Kto odpowiada za porządek wokół automatu na terenie gminy?
Gmina, jeśli punkt stoi na jej terenie. Dotyczy to także opakowań pozostawionych obok automatu, których ten nie przyjął.
Artykuł sponsorowany
